Vincent Kouters

Aan de afstudeervoorstelling herkent men de Toneelschool. Deze week laten de Nederlandse acteeropleidingen op het ITs (International Theatre School) Festival Amsterdam weer het werk van hun afstuderende vierdejaars zien. Elke opleiding heeft wel zijn eigen aandachtspunt (tekst, performance of theater maken) en dat is – als deze een beetje goed is – terug te zien in de afstudeervoorstelling.

Zo laten de kersverse acteurs van de Toneelacademie Maastricht zich regisseren door de Vlaamse Raven Rüell in Westkaai, een barokke tekst van de Franse Bernard-Marie Koltès. Rüell neemt Koltès’ breed uitgemeten tegenstelling tussen dag en nacht als uitgangspunt, of op de hak, dat is niet helemaal duidelijk. In ieder geval wordt er dinsdagmiddag in het Compagnietheater bijna 2 uur lang in het donker gespeeld. De acteurs zijn vaak onzichtbaar of er is slechts een stukje been te zien of een vaag silhouet.

Als vanzelf wordt zo alle aandacht naar de tekst en de uitspraak van de acteurs getrokken, iets waar de school veel waarde aan hecht. En zeker, prima acteurs als Vincent van der Valk en Jessie Wilms blinken daarin uit.

Het verhaal is een stuk minder genietbaar. Het is bovenal een lang en loodzwaar relaas over een stel armzalige vluchtelingen dat zijn zaakjes het liefst in het pikkedonker van de haven regelt. De conclusie ervan is al even treurig.

Angst voor het onbekende is eveneens een groot thema in de veel speelsere montagevoorstelling van de studenten van de Utrechtse Acteursopleiding. Die spelen Women of Troy van de Britse toneelauteur Mark Ravenhill, in combinatie met een andere tekst van hem, Yesterday an Incident Occurred, die allebei de typisch Westerse, hysterische omgang met terrorisme en geweld onder de loep leggen. Jeroen de Man (van De Warme Winkel) regisseerde hen.

Dat bekent gelukkig een hoop gekkigheden: rare maskers, gedoe met een espressoapparaat en een plezierige scène waarin naakte lichamen met verf en vloeibare levensmiddelen worden besmeurd. Al deze uitspattingen vormen een treffend contrast met Ravenhills’ hypocriete (en ironische) aanklacht tegen alle ‘slechte, slechte, slechte mensen die bomaanslagen plegen’ en vooral ‘de rotte appels’.

Het is grappig en ontregelend theater dat – zoals elke goed gelukte afstudeervoorstelling – handig gebruikt maakt van de lol die de klasgenoten met elkaar hebben.

De afstuderende acteurs van de Amsterdamse Toneelschool en Kleinkunstacademie en regisseur Wannie de Wijn ten slotte komen op de proppen met een tekstueel degelijke uitvoering van het bizarre toneelstuk De Jossen, geschreven door Tom Lanoye.

De zes jonge acteurs staan op een rijtje, gekleed in zwarte pakken en met een dikke, zwarte opplaksnor onder hun neus. Allemaal heten ze Jos, ze zijn de doorsnee burger, Jan en alleman.

Simultaan doen ze een knullig dansje. Tot een van de Jossen de gelijktijdige beweging onderbreekt en de anderen meedeelt zich niet helemaal senang te voelen in zijn leven. Het is het begin van een keten van verzet onder de mannetjes, die er uiteindelijk toe leidt dat een van hen ‘eruit stapt’. Die beslissing komt hem op een niet lichte afrekening van zijn trouwe maten te staan, die even later woede en tranen staan te huichelen tijdens de rouwdienst.

Het is inhoudelijk een oppervlakkig verhaal. De machtige zinnen – een soort poëtisch geformuleerde volkstaal – die de Jossen bezigen zijn verreweg het interessantst aan dit stuk. En die hebben de zes goed onder de knie. Vooral de Vlaamse Sanne Vanderbruggen komt met een opvallend overtuigende tekstbehandeling voor de dag. Dan is het toch jammer dat op het ITs Festival alles maar twee keer te zien is.

Later op het festival zijn dat nog voorstellingen van de Arnhemse en Amsterdamse opleidingen. En van de afstuderende regisseurs die allemaal meedingen naar de Ton Lutz Prijs, die woensdag wordt uitgereikt.

ITs Festival, Amsterdam. Nog t/m 30 juni. www.itsfestivalamsterdam.nl