Vincent Kouters

Na een opvoering ervan gezien te hebben, kan je alleen maar heel hard hopen dat Dat smoel (2007), het debuut van de Britse toneelschrijfster Polly Stenham, niet autobiografisch is. Ze schreef de tekst toen ze 19 jaar oud was, en voert hierin een monster van een moeder op, die onder invloed van drank en pillen haar tienerzoon en -dochter terroriseert.

Dat smoel wordt nu gespeeld door het Nationale Toneel. Regisseur Jaap Spijkers koos voor een realistische en dus fysieke enscenering, zodat de prima acteursgroep zich mag uitleven in enkele heftige confrontaties.
Een rommelig decor vol bedden stelt het appartement voor waar moeder Martha en zoon Henry, die met school is gestopt, zich hebben verschanst met flessen wodka en blikjes kattenvoer. Hun relatie heeft rare, incestueuze trekjes en samen gaan ze door emotionele pieken en dalen. Terwijl Martha haar dochter Mia het liefst de huid vol scheldt.

De afwezige vader woont in Hong Kong, waar hij een tweede familie is begonnen. Maar zodra deze lucht krijgt van de onfrisse situatie in het appartement, stapt hij op de eerste vlucht naar Europa. De voortdurende dreiging van de komst van deze nette, autoritaire zakenman die wel eens orde op zaken zal komen stellen, zorgt voor een effectieve spanningsopbouw.

Martha doet denken aan de verwarde en maniakale toneelvrouwen van Edward Albee en Tennessee Williams. Het is een grote rol die vraagt om een sterk actrice. Een vrouw die de wispelturigheid, de gefakete angstaanvallen en de diverse deliria van Martha van de breekbare gevoeligheid kan voorzien die haar personage zo tragisch maakt.

Susan Visser is die sterke actrice. Ze speelt de alcoholica zonder scrupules en trekt zo terecht alle aandacht naar zich toe. Roos Eijmers en Tim Murck, als de kinderen die hun eigen problemen zien verbleken bij die van hun moeder, zijn daarom ook op hun best in de dialogen met Martha.

Een ondankbare rol is weggelegd voor Laura de Boer als een vriendinnetje van Mia, een buitenstaander die hier slechts een buitenstaander blijft. Een rare keus van de schrijfster, want haar scènes lijken nu hopeloos overbodig.

Sowieso zijn alle scènes die niet om Martha draaien een stuk minder interessant. Dit geldt bovenal voor twee gewelddadige filmscènes die Spijkers in zijn voorstelling monteerde. Sensationalistisch gedoe. Alsof de knappe performance van Susan Visser niet al angstaanjagend genoeg was.

Gezien: NT-gebouw, Den Haag, 21/1. Te zien t/m 27/2: www.nationaletoneel.nl