Vincent Kouters

Het is welhaast een cliché geworden. Waarachtige en pure liefde kan enkel nog zichtbaar gemaakt kan worden in excessief geweld en perverse seks. Deze thematiek werd in de jaren negentig veelvuldig gebruikt in films, onder andere door Quentin Tarantino. Sarah Kane bracht expliciete seks en geweld het theater in.

Ze schreef Phaedra’s Love in 1996 – drie jaar voordat ze zelfmoord pleegde. Extreme volharding in de liefde en de uiterste consequentie daarvan, namelijk de dood, staan centraal in deze verregaande bewerking van Seneca’s Phaedra. Anders dan bij Tarantino is Kane’s werk grotendeels gespeend van humor. Phaedra’s Love is hard, rauw en cynisch en vergt het uiterste van het inlevingsvermogen van de toeschouwer.

Koningin Phaedra is hevig verliefd op haar stiefzoon Hippolytus. Dat deze jongen, als hij zich niet apathisch voor de tv zit af te trekken, de seksuele diensten van om het even wie aan het hof laat welgevallen, wakkert haar lustgevoelens alleen maar aan. Op zijn verjaardag dringt Phaedra zich aan hem op. Om hem direct daarna te beschuldigen van verkrachting en zelfmoord te plegen.

Deze beschuldiging, gevolgd door een reeks langdurige martelingen die hij moet doorstaan, doen Hippolytus ontwaken uit zijn stoïcisme. Zijn penis wordt afgesneden en op een barbecue gegooid, hij wordt anaal verkracht en ten slotte door zijn eigen vader Theseus van top tot teen opengesneden. Het laatste beeld is van Hippolytus met een gelukzalige glimlach.

Susanne Kennedy – die met Phaedra’s Love voor het Nationale Toneel haar eerste voorstelling maakt – kan in haar regie niet kiezen tussen werkelijk fysiek spel en een afstandelijke, meer vertellende vorm. Ze komt uit op een onbevredigend compromis. Slechts een enkel keer heeft ze een werkende metafoor gevonden voor het geweld. Veel vaker moeten droog uitgesproken regieaanwijzingen de verbeelding van de toeschouwer aanwakkeren. De choquerende heftigheid van Kane’s tekst wordt zo deels teniet gedaan en ook een interessante herinterpretatie van het stuk blijft uit.

Mede debet aan deze mislukking is de onevenwichtige tekst van Kane. Het ene moment bloedfel en van een prachtige zuiverheid. Zoals wanneer de dokter Phaedra’s verboden verlangen ontrafelt. Maar soms ook verbazingwekkend clichématig. Een priester die berouw bij Hippolytus probeert te ontwaren, eindigt geknield voor de jongen met diens pik in zijn mond. Niet zo origineel.

Ook de acteurs lijken hiermee te worstelen en het spel is dan ook halfslachtig. Marie-Louise Stheins zet als Phaedra nog een indrukwekkende prestatie neer, maar tevergeefs. Er is geen catharsis. Al het geweld is voor niets.

Phaedra’s Love van Sarah Kane door Het Nationale Toneel, regie Susanne Kennedy. Theater aan de Haven, Den Haag, 20 januari. Tournee t/m 17 maart. www.nationaletoneel.nl