Vincent Kouters

Het op nationaalsocialistische leest geschoeide Noord-Hollandsch Tooneel is gefundenes fressen voor de Haarlemse toneelgroep Het Volk. De drie mannen van Het Volk mogen graag theater over theater maken. De opportunist, een voor hun doen weinig humoristische, documentaire voorstelling, verhaalt over de opkomst en ondergang van het NSB-gezelschap.

Deze historie wordt verteld door een onderzoeker (gespeeld door Joep Kruijver) die de naderhand naar Berlijn gevluchte NHT-oprichter Jan C. de Vos opzoekt. Deze wilde verandering brengen in een toneelaanbod dat hij smakeloos en inhoudsloos amusement vond. Hij trof een bondgenoot in de NSB met hun Kultuurkamer en hun obsessie met volkstoneel. Een exorbitant bedrag aan subsidie sleepte hij binnen. Een van de voorwaarden: joden, zigeuners en homoseksuelen waren niet welkom.

Acteurs stonden niet te springen om mee te doen. In een prettig absurdistische scene zien we De Vos en zijn vrouw audities houden voor hun nieuwe groep. Er komt niemand opdagen. Uiteindelijk zitten ze opgescheept met een overjarige bewegingskunstnaar die een houterige dans uitvoert op Faust van Goethe.

Jan C. de Vos verkocht zijn ziel aan de duivel in de hoop op geld en roem. Zelf vat hij zijn visie als volgt samen: ‘Zuerst kommt das Fressen und dann die Moral’. Het is de uitspraak van een oeropportunist als De Vos en een opportunistenclub als de NSB.

In de tekst zitten genoeg kwinkslagen, maar de uitvoering blijft onbevredigend oppervlakkig. Jan C. wordt binnen de voorstelling afwisselend gespeeld door Wigbolt Kruijver en Bert Bunschoten, waarmee gesuggereerd wordt dat de man twee kanten had. Maar die gespletenheid blijkt verder nergens uit.

Dat het Noord-Hollandsch Tooneel uiteindelijk roemloos ten onder gaat, ligt vooral aan de NSB-regisseur zelf. Een chronisch gebrek aan talent, wanbeleid en zijn losse handjes speelden hem parten. Al met al waren zijn voorstellingen zo slecht dat het zelfs de naam van de NSB eerder schade dan goed deed.

Gek genoeg leidt dat gegeven bij Het Volk niet tot de gehoopte hilariteit en absurditeit.

Toneelschuur, Haarlem, 11/11. Tournee t/m 29/4. www.toneelgroephetvolk.nl