Vincent Kouters

Een meisje dat door haar moeder werd geslagen met een metalen hondenriem en vervolgens werd gedwongen om een pakje shag leeg te eten, een ander meisje met smetvrees en aanleg voor zelfverminking en natuurlijk een epileptische jongen met woedeaanvallen – zomaar drie bewoners van het opvangtehuis in Jan Rap en z' n maat. Een setting als deze staat garant voor flink wat dramatische en emotionele confrontaties.

Eerst als hoorspel, toen als boek en in 1976 als toneeltekst, Yvonne Keuls schreef met Jan Rap en z'n maat een realistisch verhaal over ontspoorde jongeren en de onkunde van de veel te idealistische mensen die hen weer op het rechte pad proberen te krijgen. Destijds was het een sensatie en werd uitgeroepen tot moderne klassieker. Deze frisse bewerking bewijst het gelijk van die uitspraak.

Regisseur Peter de Baan – vorig jaar nog verantwoordelijk voor de musical Turks Fruit – heeft de slimme keuze gemaakt om Jan Rap en z'n maat vooral niet te moderniseren en de aankleding lekker jaren 70 te houden. Daarbij heeft hij de tekst voorzien van twaalf nieuwe liedjes. Samen met de strakke regie zorgt dit alles voor een prachtige en snelle voorstelling.

Er wordt duidelijk gemikt op een breed publiek. Wonderwel gaat dit niet gepaard met het gebruik van clichématige beelden. De torens van felgele kratten op het podium leveren een krachtig beeld op. Het gemak waarmee ze ineenstorten zegt veel over de gemoedstoestand van de jongeren in het opvangcentrum.

Ook de acteurs zijn op hun plek te midden van deze zooi. De hoofdlijn van het verhaal is de relatie tussen groepsleidster Elly (Susan Visser) en probleemjongere Gemma (Margreet Boersbroek). Met haar onwrikbare idealisme zit Elly vaak haar eigen goede bedoelingen in de weg en dit brengt haar regelmatig in conflict met politie, foute pleeggezinnen en onwelwillende jongeren. De grofgebekte en alles relativerende Gemma – indrukwekkend gespeeld door Boersbroek – is dan de perfecte tegenspeelster.

Ook Sjoerd Pleijsier – met coltrui – is grappig en tragisch tegelijk als de psycholoog die continu op escalaties lijkt aan te sturen. Als hij maar niet hoeft te zingen. Maar behalve Pleijsiers liedje zijn de muzikale nummers een vondst. De muziek, half op band en half live gespeeld door Jan Tekstra, is lekker divers en nooit saai. En de rauwe taal van Keuls leent zich perfect voor een paar sterke liedteksten. Deze maken Jan Rap en z'n maat alleen maar heftiger en leuker. Elke vorm van effectbejag lijkt uitgebannen – het maakt de voorstelling werkelijk aangrijpend.

Jan Rap en z'n maat van Yvonne Keuls door Impresariaat Jacques Senf, regie Peter de Baan, liedteksten: Ger Beukenkamp, muziek: Fons Merkies en Jan Tekstra. Koninklijke Schouwburg Den Haag, 17 december. Tournee. www.janrap.com