Vincent Kouters

Acteur Marcel Musters zit met een woeste pruik op zijn hoofd onderuitgezakt in een klassieke fauteuil en verlustigt zich aan zijn bediende. Dick van den Toorn haalt rare fratsen uit als amateurwetenschapper met zelfgemaakte aftapapparaatjes en -buisjes. En Sieger Sloot speelt een quizje (thema: 18e eeuwse geschiedenis) met het publiek.

De dit jaar 25 jaar bestaande theatergroep Mugmetdegoudentand speelt Verlichtinglight, een ambitieuze jubileumvoorstelling over ‘een belangrijk tijdperk uit de Nederlandse geschiedenis’. Maar zo op het eerste gezicht lijkt het vooral een dolle komedie.

Toch bevat Verlichtinglight wel degelijk alle ingrediënten van een geschiedenislesje, alleen hebben Mug-tekstschrijver Joan Nederlof en -regisseur Lineke Rijxman die bijzonder goed verpakt in een hoop grappen en grollen. Daarnaast is er nog de droge voice-over van Andere Tijden-presentator Hans Goedkoop die in korte soundbytes de 18e eeuwse politieke situatie schetst.

Alles draait om de drie aristocratische broers Balthazar, Koert en Geurt van Zundert tot Bommelding (gespeeld door Han Kerckhoffs, Musters en Van den Toorn in weelderige kostuums van ontwerpers Niels Klavers en Astrid van Engelen). Als ze het opruiende pamflet Aan het volk van Nederland in handen krijgen, dat gericht is tegen de heersende elite, ontstaat er twijfel en verdeeldheid onder de broers.

De ene verzet zich hevig tegen de opkomst van alle nieuwerwetse Verlichtingskul, zoals wetenschap, democratie en gelijkheid. Geurt gaat er juist mee aan de haal en sluit zich aan bij de revolutie van het volk. Niet geheel belangeloos: hij is verliefd op de huismeid (afwisselend gespeeld door Nederlof en Rijxman).

Regelmatig wordt benadrukt dat de Verlichting niet een onverdeeld goede ontwikkeling was. De redelijkheid is soms zelfs ver te zoeken bij de naar rede en rechtvaardigheid strevende verlichte geesten. Zodoende is de voorstelling eigenlijk een pleidooi voor de twijfel en het niet weten.

Maar een ernstig filosofisch traktaat is het zeker niet. Het light uit de titel is geen understatement. De droogkomische discussies tussen de hartstochtelijke broers en hun armzalige personeel beginnen en eindigen altijd met een grap. Musters is erg geestig als de volgevreten, aartsluie, hebzuchtige aristocraat die zichzelf ‘een gevoelsmens’ noemt.

Verlichtinglight zit vol met vermakelijke anachronismen, platte poep- en pies humor en Oudhollandse woordgrapjes. Alex Klaasen schreef daarnaast enkele aandoenlijke liedteksten. Een aantal grappen is ronduit flauw, maar de acteurs zijn zo goed op elkaar ingespeeld dat de oprechte lol van de makers aanstekelijk is.

Nederlof noemt dit in de voorstelling ‘het glijmiddel’ dat nodig is om het publiek te verleiden voor deze stoffige materie. Waarmee ze het feitelijke onderwerp van de voorstelling benoemt: hoe laat je een volk, of in dit geval het publiek, warm lopen voor complexe en cruciale zaken, zoals Verlichting, geschiedenis of democratie?

Door het light te brengen dus. Toch wil de Mug ten slotte nog even zeggen dat hedendaagse media hierin vaak te ver doorschieten. De laatste, beetje uit de toon vallende, scène is een persiflage op talkshows als De wereld draait door waarin dagelijks hapklare brokjes politiek worden opgediend.

Hierin treed Nederlof naar voren als een Rita Verdonk-achtige politica: zonder partijprogramma maar met des te meer verontwaardiging. Na een spervuur van soundbytes en glimlachjes rondt een opgewekte presentator de non-discussie af. Natuurlijk is er helemaal niets gezegd. Maar het publiek is verleid en de twijfel even uitgebannen.

Gezien: Toneelschuur, Haarlem, 29 april. Tournee t/m 30 oktober: www.mugmetdegoudentand.nl