Vincent Kouters

Una Giornata Particolare, de meesterlijke en wereldberoemde film van Ettore Scola, is ondenkbaar zonder de fantastisch acterende Sophia Loren en Marcello Mastroianni. Zeker zo bijzonder aan de film zijn ook de prachtige grauwe en sombere beelden waarmee de regisseur die bijzondere, maar ook onheilspellende dag vlak voor de tweede Wereldoorlog vastlegde.

Een toneelbewerking moet het per definitie zonder al dat moois stellen en lijkt het daarom bij voorbaat al te verliezen in de onvermijdelijke vergelijkingen met de film. Ger Thijs (tekst) en Peter de Baan (regie) probeerden het toch. Zodoende zijn nu Linda van Dyck en Tom Jansen in de Nederlandse theaters te zien als de slonzige Antonietta en de intellectuele Gabriele in Una Giornata Particolare. De toneelversie dus, met de pathetische en niet veel goeds voorspellende ondertitel Een liefde onder vuur.

Maar het werkt wel. En dat is grotendeels te danken is aan de gedenkwaardige prestatie die Linda van Dyck in deze voorstelling levert. Prachtig is het om te zien hoe ze balanceert tussen volkse nuchterheid en tragische berusting in haar lot. Van Dyck vertolkt de rol op compleet eigen wijze en doet dat voortreffelijk. Tom Jansen steekt er zelfs een beetje kleurloos bij af.

Ook het moderne verhaal van Scola is sterk genoeg om in een sobere setting op het toneel overeind te blijven. De bijzondere relatie die ontstaat tussen huissloof Antonietta en de homoseksuele Gabriele is intrigerend en spannend. Allebei zijn ze het slachtoffer van de onderdrukking van het fascistische regime (we schrijven 1939). Wat ze bij elkaar vinden, is troost en liefde.

In de bewerking is consequent voor tekst gekozen in plaats van beeld. Thijs heeft een aantal mooie dialogen aan de oorspronkelijke tekst mogen toevoegen om uit te leggen wat in een film eenvoudig getoond kan worden. Zo vertelt Antonietta uitgebreid over haar onuitstaanbare man en zes kinderen, die in voorstelling ontbreken. Ook heeft ze het over haar nooit van de grond gekomen carrière als turnster. Maar toch: soms is het allemaal verre van subtiel. ‘Ik ben een vaatdoek. Heel mijn leven heb ik mij verborgen gehouden,’ spelt Antonietta dan voor ons uit.

De regie is ook een beetje klungelig. Antonietta’s beo bijvoorbeeld. Een echte papegaai op het podium, dat kan misschien niet. Maar een stem vanuit de coulissen laten horen, terwijl Antonietta met een enorme vogelkooi over het podium leurt, ziet er ook niet uit. Ook de uitgetekende voetstappen op de grond waarmee Gabriele leert dansen, zijn niet te zien vanuit een schouwburgzaal. Slordig.

Maar Van Dyck is in haar rol zo geloofwaardig dat alles om haar heen eigenlijk bijzaak wordt. Effectief veranderd ze iets dat zomaar een dikke twee uur droog teksttoneel had kunnen worden in een spannende en emotionele ontmoeting tussen twee verbannen zielen.

Schouwburg Leiden, 3 november 2007. Tournee t/m 29 maart. www.humstu.nl