Vincent Kouters

De grafsteen van Annie M.G. Schmidt bestaat uit een venster met daarop in vrolijke letters haar naam, omgeven door kleurige tegeltjes. Herman Heijermans liet bij zijn overlijden enorme schulden achter. Zijn graf werd uiteindelijk bekostigd door de Sociaal Democratische Arbeiders Partij (SDAP). Acteur Gerard Thoolen is ten grave gedragen op de klanken van het door hemzelf gezongen Bring me back home, als de Surinaamse satéverkoopster Mevrouw Emanuels, een rol die hij speelde bij het Werktheater. Allemaal liggen ze begraven op begraafplaats Zorgvlied in Amstelveen, temidden van veel andere bekende theatermakers.

Op een druilerige eerste Pinksterdagochtend werd op Zorgvlied het boekje Uitgespeeld. Een theaterrondwandeling op Zorgvlied gepresenteerd. Theaterhistoricus Rob van der Zalm, de samensteller van het boekje, overhandigde de eerste exemplaren aan wethouder Remco Pols en theatermaker Hans Croiset. ‘Misschien ben ik wel onderdeel van de volgende rondleiding’, merkte Croiset (69) met enige zelfspot op.

Die rondleidingen over Zorgvlied werden gegeven door studenten theaterwetenschap en voerden langs de graven van 14 theatermakers die representatief zijn voor de Nederlandse theatergeschiedenis. Van de theaterfamilie Nooij-Blaaser, langs acteur Louis Bouwmeester, tot operazangeres Gré Brouwenstijn. In het boekje zijn korte biografieën van de toneelspelers en artiesten opgenomen.

Niet voor iedereen was overigens plek in het boekje. Verbannen naar de sectie ‘Ook begraven op Zorgvlied’ zijn de onlangs overleden acteurs Leen Jongwaard, Joop Doderer en regisseur Willem van de Sande Bakhuyzen. De bijgeleverde plattegrond is onontbeerlijk voor een goede rondgang over de labyrintachtige begraafplaats.

De theaterrondwandeling op Zorgvlied kwam voort uit een ander initiatief van Rob van der Zalm. In 2002 liep hij met zijn familie op de begraafplaats tevergeefs te zoeken naar het graf van Louis Bouwmeester. Het grafmonument was afgebroken en compleet verwaarloosd. Op initiatief van Van der Zalm zamelde het Theater Instituut Nederland geld in voor de restauratie van de grafsteen.

Van der Zalm: ‘Acteren is een tragische kunst. Als acteurs zijn overleden is hun rol uitgespeeld. Ze laten niets blijvends achter. Op deze manier wil ik de sporen die deze toneelkunstenaars achter hebben gelaten, zichtbaar maken.’

Het graf van circusdirecteur Oscar Carré is al van grote afstand te zien. Het mausoleum telt twee verdiepingen en is ontworpen door dezelfde architecten die ook theater Carré gebouwd hebben. Carré liet het bouwen voor zijn eerste vrouw, die omkwam bij een ongeluk met de circustrein. Later zijn hij zelf en zijn tweede en derde vrouw hier ook begraven.

Opvallende graven, zoals dat van Carré, maken Zorgvlied bijzonder. Van der Zalm: ‘Den Haag heeft de Gemeentelijke Begraafplaats, maar daar liggen toch vooral politici. Hier op Zorgvlied liggen vooral kunstenaars en dat zie je terug in de graven. Het is het Père-Lachaise van Nederland.’

Naast de theatermakers uit het boekje liggen op Zorgvlied nog veel meer bekende Nederlanders, waaronder Ischa Meijer, Frans Kellendonk, Renate Rubinstein en Vasalis. Maar het leukste grafmonument is van kunstenaar en oprichter van de Amsterdamse discotheek Roxy Peter Giele. Het is een paarse cabine in de vorm van een doodshoofd, afgesloten met twee hangsloten. Bij de receptie van de begraafplaats zijn de sleuteltjes te halen voor wie er even in wil liggen.