Vincent Kouters

foto: Erik Kieboom

Het klinkt niet als een handige of zakelijk slimme zet om op structurele basis locatietheater te gaan maken in Drenthe. Om kamp op te slaan in Veenhuizen, voorheen een strafinrichting, nu een gehucht met 1000 inwoners. Om vervolgens in de omringende dorpen en weilanden minimaal twee kunstperiodes lang dans- en theatervoorstellingen te maken, performances en debatten te organiseren en een megalomaan strokasteel te bouwen. Om zo uiteindelijk in heel Noord-Nederland actief te zijn met zogenaamd ‘site specific theatre’. En om hier dan ten slotte een rijkelijk geïllustreerd boek over uit te brengen. Dit lijkt nogal onrealistisch. Toch heeft de PeerGrouP dit, onder leiding van de eigenzinnige theatermaker Sjoerd Wagenaar, allemaal gedaan. Met succes zelfs. Het boek is ook uit en heet Graven waar je staat. Landbouw en kunst in het Strokasteel van de PeerGrouP.

Wagenaars locatietheatergezelschap – opgericht in 2000 – is een collectief van min of meer gelijkgestemde kunstenaars en theatermakers die vanaf 2004 vanuit hun vaste werkplaats in Veenhuizen opereren. De grote gemene deler in hun werk: de vereniging van cultuur en natuur. Van een voorstelling genaamd Wacht FF, over het leven in het dorpje Wachtum, geënsceneerd op vier locaties in datzelfde kleine dorpje, tot een enorm project als De Sector, waarvoor een kasteel gebouwd werd van 11.000 balen stro, waarin dan weer voorstellingen werden gespeeld, aan makkelijk scoren doet de PeerGrouP niet.

Dat de groep leidt onder een gebrek aan erkenning en Randstadgerichte media die hen lijken te negeren, komt niet als een verrassing. Maar daar zou verandering in moeten komen met de uitgave van Graven waar je staat. In opdracht van de groep zelf schreef cultuurjournalist Jos Schuring een uitgebreid verslag van de activiteiten van de groep. In het kartonnen koffietafelboek komen een keur aan directe en minder directe betrokkenen aan het woord over de ongewone manier waarop de groep theater in en op het platteland maakt. De toon die Schuring in de uitgewerkte interviews aanslaat, is afstandelijk journalistiek. Niet verhalend, en dus soms een beetje monotoon.

Grondig en onafhankelijk is de schrijver wel. Alle geïnterviewden worden gevraagd naar hun ervaringen met ‘de Peer’, zoals insiders de groep noemen. Positief, maar ook negatief. Oud-zakelijk leidster Cis van Helmond spreekt over de integriteit en ondernemingsdrang van de groep en de reden waarom ze er in 2006 wegging. Kunstnaar Henry Alles vertelt over de successen en mislukkingen van zijn Ministerie van Turen. En de plaatselijke boeren laten weten dat hun aanvankelijke scepsis jegens de kunstenaars ongegrond bleek: ‘[Sjoerd] bleek niet zo’n zigeuner te zijn, maar een heel gewone man.’

Dit blijkt een cruciale opmerking, die, in diverse formuleringen, overal in het boek terugkomt. Zonder Sjoerd Wagenaar en zijn mysterieuze, maar effectieve manier van netwerken op het platteland zou de Peer, met De Sector als voorlopig hoogtepunt, nooit zo succesvol geweest zijn. Iedereen lijkt het met elkaar eens te zijn over Wagenaars talent.

Sjoerd is geen intellectueel. Sjoerd is een uitstekende luisteraar. Sjoerd heeft geen kunstenaarsego. Sjoerd kan soms behoorlijk vaag zijn. Sjoerd is dyslectisch. Sjoerd is geen moralist. Sjoerd is geduldig. Sjoerd is geen wereldverbeteraar, maar een wereldspiegelaar. Sjoerd kan moeilijk focussen. Sjoerd is een warme beer. Graven waar je staat laat zien dat de ondernemende groep vol originele initiatieven zit, die, hoe onwaarschijnlijk ook, vaak dankzij Wagenaars uitstekende betrekkingen met de omgeving gerealiseerd kunnen worden.

Enkele grappige anekdotes ten spijt, komt het boek vaak helaas niet verder dan een korte evaluatie van die uiteenlopende projecten. Heldere analyses ontbreken. Zoals ook de voorstellingen van de Peer soms te lijden hebben onder een gebrek aan dramaturgie, aan een duidelijke opbouw, zoals Schuring optekent uit de monden van enkele betrokkenen, zo lijkt ook het boek te lijden onder een afwezige verhaalstructuur. Dat de PeerGrouP gepassioneerd, uniek en ondergewaardeerd is, moge duidelijk zijn. Maar waarom dat zo is, blijft met deze uitgave ondoorgrondelijk.

Graven waar je staat. Landbouw en kunst in het Strokasteel van de PeerGrouP, Jos Schuring.
Theater Instituut Nederland / PeerGrouP, 2008, 132 pp. ISBN 9789070892906, www.theaterinstituut.nl

Recensie voor Theatermaker, februari 2009