Vincent Kouters

Eigenlijk is het een beetje merkwaardig voor een Amsterdams stadsdeel zo groot als Zuidoost. Met 80.000 inwoners is het even groot als bijvoorbeeld Amstelveen. Maar toch is er in heel dit gebied niet één behoorlijk theater te vinden.

Daar komt binnenkort verandering in. Op initiatief van vier lokale theaterorganisaties wordt er nu gewerkt aan een heuse theaterzaal die plaats biedt aan 220 mensen. Eind vorige maand is aan het Anton de Komplein de eerste paal geslagen van het Bijlmer Parktheater dat in de loop van 2008 in gebruik zal worden genomen.

En dat was hard nodig volgens Ernestine Comvalius, directeur van initiatiefnemer Krater Theater. ‘We programmeren professionele theatervoorstellingen en festivals. Maar gek genoeg hebben we geen theaterzaal. Voor onze voorstellingen moeten we altijd uitwijken naar andere ruimtes, verspreid door de wijk.’ Vandaag werkt Comvalius tijdelijk in de repetitieruimte van het gebouwtje waar de organisatie weggestopt zit. Door de plotselinge hitte zijn de kantoren op de bovenste verdieping niet meer werkbaar.

Andere culturele organisaties in de Bijlmer kampten met vergelijkbare problemen. De Jeugdtheaterschool Zuidoost en de Theaterwerkplaats hebben een groot gebrek aan repetitieruimtes. En de dependance die kindercircus Elleboog in Zuidoost openende, is nog altijd gehuisvest in een noodgebouw. Het was Circus Elleboog dat de andere theaterorganisaties in 2003 benaderde om de krachten te verenigen voor een nieuw gebouw.

Het stadsdeel Zuidoost zag het Bijlmer Parktheater als een prestigieuze aanwinst voor een nieuw, bruisend stadshart: het Anton de Komplein. De Europese Unie kwam met een bijdrage over de brug, omdat het de economische meerwaarde van dit plan inzag, in de vorm van nieuwe arbeidsplaatsen. En zo was de financiering opmerkelijk snel rond. Architect Paul de Ruiter ontwierp een ovaalvormig theatergebouw dat komt te liggen aan de rand van het Bijlmerpark.

‘Nee, een theater hadden we nog niet eerder ontworpen,’ vertelt De Ruiter. ‘Daarom hebben we de toekomstige gebruikers van het theater ook actief betrokken bij het ontwerpproces. We organiseerden workshops in een aantal theaters waarbij iedereen zijn wensen kenbaar maakte, terwijl wij tekeningen maakten. We gingen op bezoek bij de Toneelschuur in Haarlem, en in Frascati en Podium Mozaïek in Amsterdam. Daar lieten we ons inspireren. Die workshops waren overigens de reden dat wij de aanbesteding kregen.’

Comvalius: ‘Die bijeenkomsten waren soms ook een heel gevecht. We hebben er geleerd compromissen te sluiten.’ De een wilde namelijk een circustheater, de ander een vlakke vloer theater. De Ruiter vond een oplossing door in zijn ontwerp een tien meter hoge zaal te realiseren die door middel van verplaatsbare tribunes afwisselend als een van beide dienst kan doen.

Comvalius denkt niet dat de organisaties elkaar in het nieuwe cultuurgebouw in de weg zitten. ‘We zijn juist goed in samenwerken. Dat bewijst alleen al de komst van het theater. Dat wij met zijn allen de handen ineen sloegen is uniek in Nederland.’ Iedere organisatie brengt zijn eigen doelgroep mee. Het publiek van Krater bestaat vooral uit Afro-Surinamers. De bezoekers van Circus Elleboog zijn kinderen. En dan zijn er nog de theateramateurs van de Theaterwerkplaats Zuidoost. Comvalius: ‘Het idee is dat die elkaar allemaal gaan ontmoeten in het nieuwe theater. Al die ontmoetingen tussen professionals en amateurs, tussen jong en oud en tussen al die culturen die je hier hebt, daar kijk ik naar uit.’

De voorstellingen van de samenwerkende initiatiefnemers lijken het nieuwe theater van een duidelijk Zuidoost karakter te voorzien. Maar het is ook de bedoeling dat bekende theatergroepen die met een voorstelling op tournee gaan, langs het Bijlmer Parktheater zullen komen. Comvalius: ‘Wij programmeren theater dat de diversiteit van Zuidoost weerspiegelt en richten ons dus op voorstellingen met een interculturele signatuur. Maar daarnaast kunnen zeker ook Griekse tragedies of Shakespeare staan. Daar is absoluut publiek voor. Grote producties zoals Toneelgroep Amsterdam die maakt, zullen in het nieuwe theater niet passen. Maar een aantal kleine zaalproducties willen we zeker naar Zuidoost halen. Het wordt een lokaal theater, maar met stedelijke accenten.’

Die stedelijke accenten moeten ook komen van previews van voorstellingen ‘uit de stad.’ Tijdens zo’n preview worden er enkele scènes gespeeld en kan het publiek vragen stellen aan de acteurs. Als het publiek dan benieuwd wordt naar de hele voorstelling, dan moeten het toch weer Zuidoost uit om elders in de stad de rest zien.

Comvalius: ‘De bedoeling is het publiek meer bekend te maken met voorstellingen uit de stad. Daarvoor zijn de previews. We proberen een rijke theatercultuur te creëren in Zuidoost. Met de komst van het Bijlmer Parktheater krijgt dit grote stadsdeel nu eindelijk dat professionele podium dat het verdient.’