Vincent Kouters

Hij zuipt, hij rookt en hij schreeuwt. Als een beest gaat hij te keer tegen alles en iedereen. Hij misbruikt zijn vrouwen. Hij minacht zijn vrienden. Maar boven alles wordt hij gekweld door een ontzettende afkeer van zichzelf.

Johan Heldenbergh speelt Tsjechovs antiheld Michael Platonov. Verveling en zelfbedrog, bekende thema’s voor Tsjechov, kwellen de filosoof die onderwijzer is geworden. Ongekend echter, is de heftigheid van het fysieke geweld dat Heldenbergh in zijn spel legt. In zijn ondergoed kruipt hij verslagen over het podium. Alles wat hem lief is, maakt de cynische schoolmeester kapot. Hij slaat en wordt geslagen. Keer op keer.

De jonge regisseur Raven Ruëll bracht eerder al De kersentuin op het toneel. Nu waagt hij zich aan het onbekendere Platonov. Tsjechovs eersteling, geschreven toen hij 21 jaar oud was. Ontevreden met het resultaat verdween het in een la om na zijn dood zonder titelpagina weer tevoorschijn te komen. Tegenwoordig wordt het opgevoerd als Platonov. Onmiskenbaar de centrale figuur hier.

Het toneelbeeld onderschrijft dat. Decor, muziek en een uitgebreid lichtplan ontbreken. Er zijn enkel de acteurs en een aantal verplaatsbare lampen die de acteurs zelf kunnen bedienen. Het minimalisme waarvan Ruëll zich bedient, werkt verfrissend en brengt het lijvige werk van Tsjechov terug naar zijn essentie.

Platonov zelf vormt het lege middelpunt van het toneel. Alles draait om hem. De dorpsbewoners waarmee hij het aan de stok heeft, staan in een halve cirkel om hem heen en volgen elke beweging die hij maakt. Hij loopt een paar stappen naar links – ze volgen hem op de voet. Hij tikt de as van zijn sigaret – verwonderd kijken ze hoe het naar beneden dwarrelt. Platonov is een spiegel waarin alle bewoners hun verlangen terug zien. Een voor een vallen ze aan zijn voeten, maar stuk voor stuk worden ze door hem weggejaagd en uitgescholden.

Dit levert veel fraaie beelden op. Zo doet de voorstelling eerder denken aan een serie tableaux vivants in plaats van levendige scènes; telkens met veel precisie uitgevoerd. Tot en met de overdadige geweldsexplosie aan het eind. Niet subtiel. En ook niet wars van effectbejag. Maar wel doeltreffend en net zo prachtig gestileerd als de rest van de voorstelling.

Ruëll levert met Platonov een knappe komedie. Want ondanks alle bittere gevechten en scheldpartijen verliest hij de komische noot niet uit het oog. Het magnifiek geregisseerde toneelbeeld maakt deze voorstelling een genot om naar te kijken.

Platonov van Anton Tsjechov door Theater Antigone en Theater Zuidpool, regie Raven Ruëll. In De Brakke Grond Amsterdam, 31 oktober. Tournee.