Hoe absurder een verhaal, hoe groter de kans dat het waar gebeurd is. Sinds de aanslagen op 11 september 2001 worden in de Verenigde Staten (maar ook daarbuiten) aan de lopende band terreurverdachten opgepakt. Vaak onterecht. De gekste dingen kunnen iemand verdacht maken – een rare foto of documentatie voor een boek over de geschiedenis van de autobom.
De Libanees Walid Raad, nu woonachtig in New York, overkwam het. Van deze absurde ervaring maakte de multimediakunstenaar een minutieuze PowerPoint presentatie. In de Holland Festival-voorstelling I feel a great desire to meet the masses once again verbindt Raad zijn verhaal met dat van anderen die het slachtoffer werden van door de overheid uitgevoerde ontvoeringen en uitleveringen – ook wel bekend als ‘extraordinary renditions’.
In 2004 wordt Raad in Amerika aangehouden op het vliegveld. Urenlang wordt hij door een FBI-agent ondervraagd. Hoe verklaart de kunstenaar de foto’s (naakte zelfportretten naast diverse dode dieren), de video van een uitgebrande auto en de kaarten met veiligheidsinstructies uit vliegtuigen? Hoewel schrijnend, is het vooral een grappige anekdote. Veel minder leuk zijn de verhalen van de gekidnapte en gemartelde Khaled al-Masri en Mahrer Arar, twee bekende slachtoffers van illegale ‘renditions’.
De theatrale lezing van Raad is sober. Heel sober. Doodserieus zit hij achter een bureau met daarop een laptop en een stapel papier. Terwijl hij zijn tekst opleest, verschijnen op een reusachtig projectiescherm de foto’s, paspoorten, films en ander bewijsmateriaal. Na zijn publiek een uur lang gebombardeerd te hebben met zijn documentatie, vertelt hij droogjes dat mensen na afloop met hem persoonlijk verder kunnen discussiëren en sluit hij zijn computer af, onderwijl het applaus vakkundig negerend.
Ondanks Raads wetenschappelijke aanpak, blijft het een theatervoorstelling, met als grote vraag: wat is fictie en wat is waarheid? Het blijft onduidelijk. Tekenend is het moment waarop Raad een stel vliegtuignummers verbindt met namen van niet bestaande mensen en bedrijven, en het nummer van een postbus die op zich enkele kilometers van het Pentagon bevindt. Het ziet er op het grote scherm indrukwekkend uit, al die nummers, lijntjes en kleurtjes. Maar het heeft ook veel weg van een onwaarschijnlijke samenzweringstheorie.
Raads presentatie is geen aanklacht. Zijn als onthullingen gebrachte feiten zijn in feite oud nieuws. Het gaat hem juist om de vraag waarom zulke excessen mogelijk zijn in een wereld waarin bijna iedereen weet van het bestaan van deze illegale ontvoeringen en martelingen. In deze voorstelling onderzoekt hij de twijfelachtige waarheidsclaim die uitgaat van middelen als een PowerPoint presentatie, waarmee deze informatie wordt overgebracht. De gedrevenheid waarmee hij dat doet is zo imponerend, dat je hem zijn humorloosheid kunt vergeven.
I feel a great desire to meet the masses once again van en door Walid Raad. Holland Festival, Bellevue Theater, 1 juni.
Reacties
Powered by Facebook Comments