Onder een gammel systeemplafondje zit Dante aan een metalen tafel bij de IND. Plastic bekertje lauwe koffie voor zich. Een inspecteur onderwerpt de verbannen dichter aan een verhoor. Waar komt hij vandaan? Waar is hij allemaal geweest? Antwoord: de hel.
La divina commedia is de tweede NNT-voorstelling van theaterduo Ola Mafaalani en Ko van den Bosch. Opnieuw voert hun esthetiek van de lelijkheid en rock-’n-rollstijl van theatermaken de boventoon. De bewerking van Dante’s veertiende-eeuwse epos draagt de ondertitel als roadmovie to paradise. Kortom, in Ko van den Bosch’ radicale herschrijving speelt de oorspronkelijke tekst slechts een bijrol.
Dante’s reis door de hel, de louteringsberg en het paradijs wordt hier verbeeld als de reis van een politieke vluchteling naar het in zijn ogen tolerante en hemelse Nederland. Met de asielzoekerskampen en de verhoorkamers van de Immigratie- en Naturalisatiedienst als hedendaagse hel. Maar het is zeer de vraag of dit vluchtelingenverhaal ergens op slaat als moderne interpretatie van La divina commedia. Door dit krampachtig ingevoegde parallelle verhaal wordt de voorstelling soms uitermate onbegrijpelijk en vaag.
Hoofdrolspeler Merijn de Jong doet als de verbannen Dante nog een duit in het zakje door in het begin erg schichtig en nerveus te spelen. Niet zelden verhaspelt hij, al dan niet expres, zijn tekst. Ook staat er een gortdroge verteller op het podium in de gedaante van Vergilius, gespeeld door G.W. Sok (ex-frontman van The Ex). En ondertussen gebeurt er van alles: het systeemplafondje dondert in elkaar, dossiermappen springen uit kasten, zwarte verf druipt langs de muren naar beneden en de Amerikaanse trapezeartieste Dreya Weber voert als Dante’s Beatrice een engelachtige act uit.
Net als het overvolle en ideeënrijke Medea, waarmee Mafaalani vorig seizoen moeizaam haar debuut maakte als artistiek leider bij het NNT, ondergaat ook Dante’s klassieker die kenmerkende Mafaalani -behandeling. Razendsnel wordt er op het podium een enorme bende gecreëerd, die en passent door de aanwezige theatertechnici weer wordt opgeruimd, terwijl Mafaalani maar allerlei beelden en ideetjes – sommige raak, sommige onzinnig – op haar publiek blijft afvuren. En dat alles uitgelicht in kil tl-licht.
La divina commedia is het eerste uur een onduidelijke en vooral vermoeide exercitie, waarin Dante in de donkere verhoorkamer zijn demonen onder ogen ziet. Er valt ook voor het publiek weinig te genieten in deze hel. Maar zodra die voorbij is en de reis zich voortzet richting louteringsberg en het paradijs, trekt wonderbaarlijk genoeg ook de voorstelling bij. Alsof het erom gedaan is.
Met name het paradijs is een feestje, maar dan in de aangenaam cynische stijl van Van den Bosch. In een zinderende, cabareteske monoloog wordt de hedendaagse Nederlandse politiek chronische borrelpraat verweten. Dat gaat van flauwe grappen over Wilders tot een grofpoëtische uitbarsting over de onzin van iets als ‘Faecesbook’. Wat het allemaal nog met Dante te maken heeft? Bitter weinig, behalve dat ook hij politici uit zijn tijd op de hak nam. Maar dit cabareteske deel, waarin De jong overigens excelleert, fungeert vooral als prettige en broodnodige comic relief.
Dramaturgisch werkt het ook goed. Er kan na alle hel en verdoemenis opgelucht gelachen worden, waardoor het tijdens de prachtige slotscène muisstil is in de zaal. Weber en De Jong voeren dan hoog boven het podium een delicaat acrobatisch duet uit. Mooi en gevaarlijk tegelijk. Zoals ook Mafaalani’s voorstellingen dat kunnen zijn, als ze haar theatrale chaos eens wat beter wist te doseren.
Stadsschouwburg Groningen, 17 september. Tournee t/m 12 december. www.nnt.nl
Gisteren in Amersfoort naar de voorstelling geweest. De recensie van Vincent Kouters is herkenbaar. Jammer dat men zo lang in de hel is blijven hangen (daar lag het accent) om pas heel laat een flard van het paradijs te zien, waar menig bezoeker na 1,5 uur somberheid, echt naar zat te snakken. Het paralelle verhaal uit het ‘heden’ voegde niets wezenlijks toe en maakte de voorstelling te lang. Modern toneel was wel heel’modern’. Menig bezoeker had graag een mooiere verbeelding gezien bijvoorbeeld via aanvullend beeld en kleur.