Vincent Kouters

Soms is het zo simpel. Ze hoeft maar een stijve pik op haar blote buik te tekenen en Fania Sorel is een en al Baal. De Vlaamse actrice speelt de mannelijke titel- en hoofdrol in Alize Zandwijks enscenering van Bertolt Brechts eerste stuk, Baal dus.

Dat de rondneukende, te veel zuipende en antiautoritaire dichter Baal net zo goed een vrouw zou kunnen zijn, is nu nauwelijks nog een schokkende stelling. Maar het getekende geslacht doet meer dan enkel verwarring zaaien omtrent Baals sekse. De penistekening symboliseert bovenal de ongeremde levenslust van Baal, de driften en gevoelens die hem sturen en die de basis zijn van zijn compromisloze levensopvatting.

Brechts tekst is, net als zijn personage, associatief en ongepolijst. Er gebeurt een hoop en lang niet alles hangt met elkaar samen. Het zijn losse scènes: Baal op café, Baal bij het cabaret, Baal in de cel. Ook ontbreekt het aan een kant-en-klare politieke boodschap – iets wat Brecht anders vaak zo onverteerbaar moralistisch maakt. Precies dat ruwe en impulsieve in deze onvolwassen tekst heeft Zandwijk tot onderwerp gemaakt van haar voorstelling. Uitvergroot zelfs, en in alle aspecten doorgevoerd.

Het kale toneelhuis wordt gedurende de voorstelling steeds beter zichtbaar, naarmate er meer van het opgehangen bouwplastic naar beneden getrokken wordt. Ook kap- en grimetafels staan gewoon op het podium, evenals een batterij kledingrekken. Die zijn nodig ook. Om de grote hoeveelheid aan rollen te vervullen, moeten de acht acteurs zich vaak verkleden.

Met hulp van felle mantelpakjes, dikmaakpakken, absurd hoge schoenen, monsterlijke snorren en dikke lagen schmink verbeelden ze de hele bonte stoet aan geliefden, kapitalisten en randfiguren die Baal in zijn leven tegenkomt.

De speelstijl is vaak overdreven extatisch. Vooral bij Bart Slegers, een acteur met een toch al markante mimiek en stem. Maar alle doldwaze hilariteiten hebben ook een keerzijde. Zeker als een grap te lang wordt uitgemolken, wat enkele malen gebeurdt, zodat van sommige personages niet veel meer overblijft dan een verzameling maniërismen en neuroses.

De enigen die zich wat dat betreft inhouden zijn Sorel en Gijs Naber, die Baals vriend en kunstbroeder Ekart speelt. Vooral Sorel is heel erg goed. Met een minzame glimlach of abrupte woedeaanval is ze hoe dan ook iedereen de baas. Haar Baal is soms een ontzettende klootzak, maar wel een om van te houden.

Op dit moment doen maar liefst drie verschillende Brecht-ensceneringen de Nederlandse theaters aan. Hans Croiset regisseerde een keurige Moeder Courage en van het Noord Nederlands Toneel is een erg vermakelijke en cabareteske uitvoering van De Kaukasische krijtkring te zien. Maar zo confronterend, zo vitaal, zo bruut als Baal. Dat kan er maar een zijn.

Rotterdamse Schouwburg, 22 maart. Tournee t/m 17 mei. www.rotheater.nl