Vincent Kouters

Voor theaterregisseur Jos van Kan is het duidelijk: Brokeback Mountain is het verhaal van Annie Proulx. Niet de film van Ang Lee. Dus dat is dan ook wat hij in het theater wil brengen. Bij theatergezelschap De Wetten van Kepler regisseert Van Kan nu Brokeback Mountain, een muzikale theatervoorstelling.

‘Ik las de novelle van Proulx lang voor de film uitkwam. Ik wist gelijk, dit wil ik op het toneel brengen. Het theater droop er van af. Waarom? Wat zijn de elementen die je daar zag? Maar goed, toen kwam dus die film.’ Hoewel hij het absoluut geen slechte film vond, probeert Van Kan toch de herinnering eraan te vergeten tijdens het maken van deze voorstelling. ‘Ik heb de film één keer gezien, toen hij uitkwam. Het filmscript ligt hier nu op tafel. Ik heb het nooit gelezen. Ik heb gedacht: laat maar.’

Pas toen in 2005 Ang Lees verfilming uitkwam, kreeg Brokeback Mountain bekendheid bij het grote publiek. Lee bewerkte een kort verhaal van Annie Proulx tot een integere en a-typische Hollywood film die flink wat opzien baarde. Over twee stille bonkige cowboys die niet bij hun vrouwen, maar bij elkaar de liefde vinden. Drie Oscars leverde het de makers op. En veel publiciteit.

‘Man, ik zit hier wortel te schieten.’ Acteur Sieger Sloot zit in de verkadefabriek in Den Bosch onderuitgezakt in een volledig houten decor. Hier wordt gerepeteerd. In een blauw overhemd en cowboylaarzen en met een grote cowboyhoed in zijn hand wacht hij op een teken van regisseur Jos van Kan, die verdiept is in de videobeelden. Willem Schouten, de andere acteur op het toneel, staat naast hem en oefent zijn tekst. De scène: het is vier jaar geleden dat Jack en Ennis elkaar de liefde verklaarden op Brokeback Mountain waar ze samen schapen hoedden en ze staan op het punt elkaar weer te zien.

De taal van Annie Proulx, die heeft er voor gezorgd dat Van Kan deze bewerking wilde maken. ‘Daar val ik voor als theatermaker: taal. En wat dat met je verbeelding doet. Dan heb je met Proulx’ taal iets heel moois. Hard en direct, je kunt er niet omheen. Ang Lee heeft dat vertaald naar mooie beelden. Ik vind de suggestie en de verbeelding die haar taal oproept minstens even sterk als die beelden. En daarom kan deze voorstelling makkelijk de vergelijking met de film doorstaan.’

Het is aan de acteurs Sloot en Schouten om met Proulx taal als middel de liefde tussen Jack en Ennis aannemelijk te maken. In zijn bewerking heeft Van Kan ervoor gekozen om alle teksten te verdelen tussen de twee mannen. ‘In het theater kun je een reis maken door het hoofd en het hart van deze mannen. Met behulp van mooie videobeelden en muziek krijgen de gedachten en gevoelens handen en voeten. Heel anders dan in film. Daar wordt een anekdote verbeeld. Wij kunnen natuurlijk schaamteloos dat realisme loslaten. Spelen met de tekst. En kijken wat er dan gebeurd.’

De vrouwen van de twee cowboys zien we slechts terug in videoprojecties op houten schermen. Van Kan: ‘In de film zijn die vrouwen heel erg opgekrikt en zijn ook de kinderen erbij gehaald. Dat is een accent dat Lee legt. Ik wil het accent meer liggen op de binnenwereld van die twee. De zelfcensuur waar met name Ennis door wordt geplaagd, die destructieve homofobie binnen hemzelf, dat is fascinerend. Daarom is Ennis een tragisch figuur. Hij is totaal niet geworteld in zichzelf. Of in deze aarde. Dat wil ik laten zien.’

Brokeback Mountain heeft nog een andere troef: muziek. ‘Jack en Ennis zingen liederen. Hiervoor heb ik lekker in de tekst van Annie Proulx geshopt en zinnen gezocht die het best werken. If you can’t fix it, you’ve got to stand it. De laatste zin van het verhaal. Dat is voor mij ook de essentie van de voorstelling. Er zijn dingen in het leven die je niet kunt oplossen en daar moet je dan maar je weg in zien te vinden.’

Brokeback Mountain van Annie Proulx door De Wetten van Kepler, regie Jos van Kan gaat op 9 februari in première in  De Verkadefabriek in Den Bosch. Daarna volgt een tournee. www.dewettenvankepler.nl