Vincent Kouters

Aan zijn uitgebreide entourage zal het niet liggen. De controversiële, Duitse theatermaker Christoph Schlingensief heeft een hele troep acteurs, koorzangers, kinderen en gehandicapten bij elkaar gebracht voor een uitzinnige, surrealistische, maar uiteindelijk niet echt beklijvende performance in zijn zelfgemaakte kerk. De aan longkanker stervende Schlingensief ensceneert met veel bombarie zijn eigen dodenmis in Eine Kirche der Angst vor dem Fremden in mir, een voorstelling net zo angstaanjagend en raadselachtig als de titel doet vermoeden.

De grote Zuiveringshal van de Westergasfabriek, waar het Holland Festival deze productie programmeerde, is verduisterd. Het ruikt er naar wierrook. De ramen zijn voor de gelegenheid van glas-in-lood en twee preekstoelen staan dreigend opgesteld. Naast het podium zitten een organist en een percussionist. Het in groten getale op komen dagen publiek zit op houten kerkbankjes.

Dat publiek is in dit door en door katholieke decor getuige van een ware Beeldenstorm. Grote videoprojecties tonen nachtmerrieachtige beelden, zoals de kruisiging van een gehandicapte jongen, vleermuizen, het verrottingsproces van een dierenkarkas, close-ups van kankercellen. De live muziek neemt steeds luidruchtigere vormen aan. Acteurs spelen tussendoor korte, vervreemdende scènes rond een ziekenhuisbed – over een zieke jongeman die zijn moeder ervan beschuldigt niet vaak genoeg langs te komen. Ook zijn door Schlingensief uitgesproken teksten te horen over de angst en woede die hem beheersen, en over het gevoel door God verlaten te zijn.

De regisseur haalde zijn inspiratie onder andere uit de teksten van de Duitse kunstenaar Joseph Beuys en diens Fluxus-beweging. Beuys zocht naar kunst in het gewone en alledaagse, en bracht dat dan op primitieve en ritualistische wijze tot uiting. Precies zoals Schlingensief dat hier doet.

Tijdens de fantastische slotscène, de eigenlijke mis, inclusief een veelkoppig Afrikaans koor, betreedt hij zelf het podium om een geestdriftig betoog te houden over het doorbreken van de stilte rond kankerpatiënten. ‘Neem ze mee naar buiten, de musea in, het theater in,’ roept hij in gebroken Engels. Kanker laat mensen verdwijnen, zelfs lang voordat ze dood zijn. Kanker is vooral angst, en die moet overwonnen worden. Na zijn toespraak gooien de spelers mandjes vol hosties als confetti de zaal in.

Eine Kirche der Angst is zonder meer groots, indrukwekkend en origineel totaaltheater. Ook is de huiveringwekkende beeldtaal bijzonder. Maar – het is wellicht vloeken in Schlingensiefs kerk – niet meeslepend. Er mist iets, een gevoel van compassie misschien, of warmte. Als je als toeschouwer niet geraakt wordt door de overdadige stroom aan particuliere angst- en ziektebeelden, er geen persoonlijke aanknopingpunten zijn, of als je geen hypochondrische aanleg hebt, overheerst achteraf toch de vraag wat je er mee moet. Zoals bij een reguliere kerkdienst: na afloop ga je over tot de orde van de dag.

Maar een extreme voorstelling als deze ontlokt extreme reacties. Een ander wordt wel in het hart geraakt en is tot ver na het applaus van de wereld. Gaan kijken is de enige manier om erachter te komen of je ontvankelijk bent voor Schlingensiefs beeldenoffensief.

Holland Festival: Westergasfabriek, 5 juni. Te zien t/m 8/6. www.hollandfestival.nl