Vincent Kouters

‘De enige manier om bij de waarheid te komen is te liegen. Welke kant dat opgaat interesseert me geen ene fuck. Dat er even aan de werkelijkheid geschud wordt, daar gaat het bij toneel om.‘

Toneelschrijver Koos Terpstra staat te boek als een geëngageerd theatermaker. In zijn toneelteksten is hij op zoek naar de waarheid achter de leugen. Beiden zet hij naast elkaar op het toneel en de toeschouwer krijgt vervolgens de opdracht mee om zich daartoe op een of andere manier te verhouden. Een van zijn vroegste teksten De Troje trilogie draait bijvoorbeeld om de vraag of de moord die de Griekse Andromache pleegde, gerechtvaardigd was. Hij is nu toe aan zijn twintigste tekst. De vrouw met de baard is vanaf dinsdag in zijn eigen regie te zien in de Machinefabriek in Groningen.

In deze mozaïekvoorstelling wordt een veelvoud aan verhalen aan elkaar geregen met als rode draad de leugen. Een politicus, een travestiet, een journalist, een vrouw met een baard, allemaal liegen ze om verder te komen in de carrousel die het leven is. Het toneelbeeld wordt gedomineerd door een zweefmolen.

Terpstra: ‘Ik werd zo ziek van al dat gelieg. Ik zag niets anders meer om me heen. In de politiek, maar eigenlijk overal. Ik moest daar iets mee. De vrouw met de baard was een personage dat perfect bij dat idee paste. Hetzelfde geldt voor de travestiet. Allebei liegen ze over wie ze zijn. Ze voorzien de voorstelling van kleur – van variété. Tegelijk geven ze me de mogelijkheid om iets over de wereld te zeggen.’

‘Liegen kan zeker ook positief zijn. Er zijn zo veel dingen waarover iemand mag liegen om het zaakje levendiger te houden. Het gaat erom dat je met elkaar moet kunnen samenleven. Je kunt wel ten koste van alles gelijk willen hebben, maar uiteindelijk ben je dan extremisme aan het verdedigen.’

Bij het schrijven van deze tekst liet Terpstra zich inspireren door een van zijn eigen stukken: Het neerstorten van de Hindenburg en wat er daarna gebeurde. Theater in de geest van Bertolt Brecht: snelle korte scènes met naamloze archetypische personages.’Ik wilde voor De vrouw met de baard niet weer die klassieke Griekse dramaturgie gebruiken. Het moest juist heel gefragmenteerd worden. Ik wilde weer de kant op van De Hindenburg, wat ik een van mijn mooiste stukken vind.’

Zonder een link naar de actualiteit van de huidige maatschappij is een voorstelling volgens Terpstra waardeloos. ‘Toneel is daarvoor het meest geschikte medium. Elke avond opnieuw moet een voorstelling gemaakt worden. Elke avond kunnen andere accenten gelegd worden. Op alle mogelijke manieren ben ik dat aan het propageren. Het risico is dat je soms naar je eigen voorstelling zit te kijken en dat je denkt: dit is niet zoals ik hem zelf bedacht had. Je wordt soms uitermate onaangenaam verrast. Maar de keren dat het wél lukt, zijn wonderschoon. Daar probeer ik ook op te repeteren. Na jaren beginnen we dat niveau langzaam een beetje te bereiken.’

Toch vertrekt Terpstra aan het eind van het huidige kunstenplan als artistiek leider bij het Noord Nederlands Toneel. Een kwestie van lange termijn planning en gewoon noodzakelijk, volgens Terpstra. ‘Acht jaar is een mooie tijd. We hebben de dingen gedaan waarvan we vonden dat we ze moesten doen. En we zijn nog steeds heel goed bezig. Als ik het rijtje Het licht, Jeanne d’Arc, De vrouw met de baard en straks nog eentje zie. Daar ben ik trots op.’ Het vierluik wordt zijn sluitstuk bij het Noord Nederlands Toneel.

Terpstra werkt intensief samen met zijn acteurs. Hij probeert ze zo te stimuleren dat ze meer worden dan enkel de uitvoerder van een rol. ‘Voor mij is een stuk geslaagd als een acteur een tekst leest en denkt: ik ben de enige die deze rol af kan maken. Het zou ook heel stom zijn als je met acht mensen die je al heel lang kent in een repetitieruimte gaat zitten en dan niet naar ze luistert. Dan ben ik mijn eigen plaatje aan het inkleuren. Daar is geen zak aan. Nee, we vechten elkaar de tent uit omdat we allemaal dingen belangrijk vinden. Daarin hebben we elkaar gevonden. Als iemand bij ons een idee heeft, dan hoop ik dat hij door vecht tot het op een af andere manier in de voorstelling zit en dat is soms om knettergek van te worden.’

‘We zijn bij elkaar omdat we ideeën hebben over wat toneel zou moeten betekenen. En die proberen we vorm te geven. Daarin komen we een heel eind. We weten dat we nog anderhalf jaar hebben. Er is geen haast. Maar op een zeker moment zijn we klaar. Dan ga ik weer wat anders doen. Prima.’

De vrouw met de baard van Koos Terpstra is van 10 t/m 28 april te zien in het NNT-theater De Machinefabriek in Groningen.